Jeśli ktoś posiada zdjęcia lub inne materiały o parafii i
ich kapłanach prosimy o kontakt z administratorem - ewawiech@wp.pl
Dzieje parafii w
Kunicach
Zachowana
do dziś bryła świątyni w Kunicach pochodzi z końca XIX
wieku. Stoi ona w pobliżu miejsca, gdzie już od stuleci
mieszkańcy okolicznych terenów zbierali się na wspólną
modlitwę. Jak wyglądał pierwszy kościół wzniesiony w tej
miejscowości oraz czy był on przez lata modernizowany trudno
określić. Jak dotąd nie znaleziono żadnych opisów ani
materiałów ikonograficznych przedstawiających świątynię w
Kunicach sprzed 1895 roku.
Najstarsze informacje o istnieniu kościoła w
Kunicach pochodzą z 1346 roku. Kunice były wówczas wsią
parafialną, podległą żarskiemu arcyprezbiterowi. W latach
1463 - 1810 wieś należała do żagańskiego klasztoru
augustianów. Zanim w latach 20. XVI wieku do Kunic dotarła
reformacja, funkcję proboszcza w tutejszej parafii
sprawowali od 1443 roku kolejno: Johannes, Michil Leyzefus,
Nicloz oraz Johannes Flewtir. Po kilkunastoletniej przerwie
od 1569 roku rejestr kunickich proboszczów był kontynuowany.
Jednak, podobnie jak kościelne księgi
prowadzone od 1641 roku oraz spis kościelnych rachunków od
1569 roku, dokumenty te zaginęły podczas drugiej wojny
światowej.
Kolejne informacje dotyczące kunickiej parafii, a
właściwie gminy ewangelickiej, pochodzą dopiero z 1895 roku,
gdy rozpoczęto budowę obecnego kościoła, wówczas
protestanckiego. Okazała forma nowej świątyni dowodzi o
zamożności ówczesnej miejscowość i jej mieszkańców oraz o
niewątpliwym wzroście zaludnienia, bowiem pierwotnie było w
niej około tysiąca miejsc siedzących. Rozwój Kunic
postępował od początku XIX wieku, kiedy to okoliczne złoża
węgla brunatnego i ceramicznych iłów zaczęto wydobywać na
skalę przemysłową. Miejscowość stała się słynna dzięki
tutejszym kopalniom, cegielniom i hutom szkła.
Pierwszą mszę świętą w nowej kunickiej świątyni
odprawił 10 listopada 1896 roku miejscowy pastor B. Gräfe,
autor kroniki miejscowej parafii opracowanej do 1904 roku. W
tym czasie na modlitwę przybywali tu nie tylko kuniczanie,
ale również mieszkańcy pobliskich miejscowości: Siodła (Zedel)
i nieistniejących już Jaszkowic (Jeschkendorf).
Lata pierwszej i drugiej wojny światowej
budynek kościoła przetrwał bez większych zniszczeń.Po 1945
roku nowo przybyli mieszkańcy Kunic, w większości katolicy,
początkowo na niedzielną mszę świętą udawali się do
pobliskich Żar. Dwa lata po zakończeniu wojny kościół
ponownie poświęcono, jednak msze święte odprawiano w nim
okazjonalnie z powodu braku miejscowego proboszcza. Na
nabożeństwa księża dojeżdżali z okolicznych parafii. Nowy
proboszcz, ks. Józef Śmietana, przybył do Kunic dopiero w
sierpniu 1949 roku. Kościół w Kunicach stał się świątynią
katolicką. Nadano mu funkcjonujące do dziś wezwanie: Matki
Bożej Szkaplerznej. Jak brzmiało wcześniejsze wezwanie brak
informacji.
Od marca 1992 roku funkcję proboszcza kunickiej
parafii pełni ks. Stanisław Jastkowski. Jego poprzednikami
byli: od listopada 1949 roku ks. Józef Burzyński, od lipca
1951 roku ks. Michał Haszczak, od lutego 1952 roku ks. Leon
Chrystowski, następnie od lipca 1961 roku ks. Zbigniew
Szuberlak, a od sierpnia 1981 roku przez jedenaście lat
proboszczem był ks. Stanisław Strzałkowski.
Parafia pw. Matki Bożej Szkaplerznej obejmuje teren
całej dzielnicy Kunice oraz pobliską miejscowość Siodło.
Należy do niej w przybliżeniu 2800 parafian.
Kościół, pomocnicze
budynki parafialne i stary cmentarz w Kunicach
Neogotycki kościół parafialny pw. Matki Bożej Szkaplerznej
położony jest na wzgórzu, w południowo - wschodniej części
Kunic. Teren przykościelny wraz z pobliskim cmentarzem,
znajdującym się we wschodniej jego części, jest ogrodzony.
Plebania, budynki gospodarcze oraz dom rekolekcyjny położone
są na południowy – zachód od kościoła.
Dzieje budynku dzisiejszej plebani sięgają
prawdopodobnie czasów średniowiecza. Przez lata poddawano go
gruntownym przebudowom i zatracił swą pierwotną formę.
Jedynie takie elementy jak przypory oraz sklepienia krzyżowe
piwnic w zachodniej części budynku plebani dowodzą o jego
głęboko zakorzenionej historii. Na jednym z budynków
gospodarczych, mieszczącym kancelarię parafialną oraz salkę
katechetyczną, widnieje data jego budowy 1928.
Wygląd budynku, w którym obecnie znajduje się dom
rekolekcyjny, dowodzi, że pochodzi on prawdopodobnie z
czasów budowy neogotyckiego kościoła. Zastosowanie w partii
cokołu surowego kamienia i cegły jest charakterystyczne dla
średniowiecznej architektury ceglanej. Elewacje są
nieotynkowane, a widoczny ceglany wątek w typie krzyżowym
jest identyczny jak na kościele. Również zarys zwieńczenia
środkowej osi fasady domu rekolekcyjnego oraz motyw
arkadkowego fryzu ceglanego powtórzone są w górnej partii
wieży kościelnej. Nie wiadomo jakie było pierwotne
przeznaczenie tego budynku, ale niewątpliwie w zamierzeniu
należał on do kościelnego kompleksu.
Historia budowy kościoła
Decyzja o
wybudowaniu w Kunicach nowej świątyni pod koniec XIX wieku
zapadła z bliżej nieokreślonego powodu. Według zachowanej
pisemnej relacji uroczystość jej konsekracji w 1896 roku
rozpoczęła się w starym kościele w Kunicach, gdzie pastor
Gräfe wygłosił pożegnalne kazanie. Następnie ołtarz i ambonę
ze starego kościoła przeniesiono do nowej świątyni, gdzie
kontynuowano uroczystość. Nie wiadomo, gdzie dokładnie
znajdował się stary kościół, w którym od początku XIV wieku
odprawiano msze święte. Można jedynie przypuszczać, że w
niedalekiej odległości od miejscowego cmentarza i nowego
kościoła.
Projekt protestanckiego kościoła w Kunicach
sporządził architekt Gamper, pełniący funkcję wyższego rangą
urzędnika cesarskiego urzędu budowlanego w Berlinie.
Neogotycka forma świątyni wykazuje cechy brandenburskiego
gotyku ceglanego, popularnego na przełomie XIII i XIV wieku.
Elewacje są nieotynkowane, ich ozdobą jest widoczny układ
cegieł glazurowanych na czerwono i zielono oraz wysokie
ostrołukowe okna z witrażami i blendy wypełnione białym
tynkiem.
Wykop ziemny pod fundamenty rozpoczęto pod koniec
kwietnia 1895 roku, a kamień węgielny położono 11 lipca 1895
roku. Budowę i wyposażanie kościoła zakończono po
siedemnastu miesiącach. W 413 rocznicę urodzin Marcina
Lutra, 10 listopada 1896 roku, miało miejsce uroczyste
poświęcenie kunickiej świątyni i oddanie jej do użytku
wiernym. Datę budowy kościoła 1895 –1896 wyryto w kamieniu
wmurowanym nad wschodnim wejściem na emporę.
Plan i bryła kościoła
Kościół pw.
Matki Bożej Szkaplerznej w Kunicach jest orientowany, tzn.
prezbiterium znajduje się po wschodniej stronie świątyni,
dwunawowy i pseudohalowy. Jednoprzęsłowe prezbiterium, o
szerokości nawy głównej, zamknięte jest prosto. Od południa
do prezbiterium przylega zakrystia, a od północy wieża
zegarowa.
Od zachodu znajduje się kruchta oraz w części południowo –
zachodniej pomieszczenie gospodarcze i w części północno –
zachodniej druga wieża, ale mniejszych gabarytów.
Z wyjątkiem klatek schodowych i zakrystii wszystkie
pomieszczenia w kościele są sklepione. W kruchcie i w
pomieszczeniu grzewczym są to sklepienia krzyżowe, a w
nawach i prezbiterium sklepienia krzyżowo - żebrowe z
gurtami. Wnętrze jest otynkowane i jednolicie pomalowane na
biało. Dekorację stanowią ceglane elementy, takie jak:
oprawy okien i drzwi, filary i pilastry oraz żebra i gurty
na sklepieniach. Pierwotnie ściany i sklepienie prezbiterium
oraz sklepienie naw ozdobione były malowidłami w formie
udrapowanej tkaniny, symetrycznie powtarzających się
elementów czteroliścia oraz motywów kwiatowych.
Malowidła naścienne wykonali w 1896 roku artyści z Lwówka
Śląskiego o nazwisku Frömert, ojciec i syn. Częściowo
uszkodzone oryginalne malowidła zmieniono w latach 50. XX
wieku. Wówczas ściany prezbiterium do wysokości dwóch metrów
pokryto marmuryzacją, a powyżej niej Ludwik Maciszewski ze
Świebodzina wykonał malowidła ścienne przedstawiające sceny
z Nowego Testamentu. Dwie sceny ozdobiły również boczne
ściany kruchty. W latach 70. wszystkie malowidła ścienne
pokryto białą farbą.
Okna i nadświetla wypełniają witraże o motywach
geometrycznych lub przedstawieniowych. Spośród zachowanych,
najstarszych witraży należą te w prezbiterium, wykonane
przez Ferdinanda Müllera z Quedlinburga. Trzy witraże w
oknach zamkniętych ostrołukowo posiadają motywy geometryczno
– kwiatowe, a w okrągłym witrażu umieszczonym centralnie
przedstawiono Chrystusa Króla ze wzniesioną prawą ręką, a w
lewej trzymającego królewskie jabłko,
insygnium władzy królewskiej w kształcie kuli ziemskiej z
krzyżem, symbolizujące panowanie nad światem, oraz symbolami
pełni Boga – alfą i omegą, pierwszą i ostatnią literą
greckiego alfabetu.
Choć elewacje kościoła posiadają podstawowe cechy
architektury gotyckiej, takie jak wysokie okna i blendy
zamknięte łukiem ostrym oraz trójuskokowe przypory, to
jednak proporcje budowli, dwupoziomowość okien elewacji
bocznych, a szczególnie przysadzista wieża zegarowa, ujmują
całości wrażenia strzelistości i lekkości.
Wieża zegarowa i dzwony
Na wieży
zegarowej pozostało jedynie puste miejsce po tarczach
zegarowych umieszczonych pierwotnie ze wszystkich stron
świata. Zegar na wieży wykonała firma Eppner & Co. z
Silberberg. W czasie drugiej wojny światowej mechanizm
zegara został uszkodzony, ale niezbyt poważnie, bowiem w
latach 50. udało się go ponownie uruchomić. Obecnie cały
mechanizm zegara jest zdemontowany.
Dźwięk kościelnych dzwonów rozbrzmiewał przez wieki
po okolicach Kunic, zwołując wiernych na modlitwę. Gdy w
1896 roku zbudowano w Kunicach nowy kościół, umieszczono na
jego wieży trzy nowe dzwony odlane przez Karla Friedricha
Ulricha. Ważyły one odpowiednio 750, 300 i 250 kg. Dzwony ze
starego kościoła zostały na swoim miejscu, a co się z nimi
stało po rozbiórce świątyni nie wiadomo. Nieznane są również
losy dzwonów wykonanych przez Karla Friedricha Ulricha.
Obecnie na wieży kościelnej w Kunicach wiszą trzy
dzwony. Jeden z 1684 roku, o największej średnicy mierzącej
98 cm, pochodzi z nieistniejącego już średniowiecznego
kościoła w Olszyńcu. Drugi co do wielkości dzwon według
zachowanych na nim inskrypcji powstał w 1925 roku. Jego
fundatorem był między innymi E. Quos, przedstawiciel
zamożnego miejscowego rodu. Historia trzeciego dzwonu jest
nieznana.
Cmentarz przykościelny
Na
przykościelnym cmentarzu w Kunicach chowano zmarłych od
początku XIV wieku, do lat pięćdziesiątych XX stulecia,
kiedy to w odległości kilkuset metrów na południe od starego
cmentarza wyznaczono nowe miejsce na pochówek. Teren
cmentarza był podzielony alejkami obsadzonymi thujami na
prostokątne kwatery. Kwatera na urny była wytyczona osobno.
Na całej długości muru rozmieszczone były okazałe rodzinne
grobowce. Zmarłych upamiętniały kamienne nagrobki z
blaszanymi lub porcelanowymi szyldami, drewniane lub kute z
żelaza krzyże nagrobne. W brandenburskim muzeum w Berlinie
jeszcze w 1939 roku przechowywano cztery kute krzyże
nagrobne z kunickiego cmentarza. Pochodziły one z XVII i
XVIII wieku. Dziś możemy podziwiać je jedynie na fotografii.
Po wojnie cmentarz stopniowo dewastowano. Jego
zachodnią część, w pobliżu prezbiterium kościoła,
wraz z niemieckimi nagrobkami definitywnie zlikwidowano w
latach osiemdziesiątych. Najstarsze z zachowanych płyt
nagrobnych pochodzą z drugiej połowy XVIII wieku.
Obecnie znajdują się one na zewnętrznej stronie północnego
muru, na wysokości kościoła. Dolną część tych dwóch płyt
nagrobnych zakrywa nawarstwiona przez lata ziemia.
Osiemnastowieczne płyty nagrobne są wykonane z piaskowca.
Zdobi je bogato rzeźbiony ornament rokokowy oraz wyryte
obszerne inskrypcje napisane majuskułą w języku niemieckim.
Inskrypcje są nieczytelne z powodu uszkodzeń oraz
zastosowania zbyt ozdobnej czcionki.
Na zachowanych rodowych pomnikach nagrobnych
umieszczonych na północnym murze można znaleźć nazwiska
dobrze znane w XIX wieku i przez kolejne 30 lat następnego
stulecia. Chodzi tu mianowicie o rodzinę Quos i Girke. Inne
nazwiska pojawiające się na nagrobnych inskrypcjach to:
Najork, Ringel, Clemens i Jäkel. Pozostałe płyty
inskrypcyjne zostały zdemontowane i pewnie na zawsze groby
te pozostaną anonimowe.
Na północ od kościoła, w miejscu gdzie dziś stoi
krzyż, do lat 60. XX wieku znajdował się znacznych rozmiarów
pomnik ku czci żołnierzy niemieckich poległych w pierwszej
wojnie światowej. Pomnik otoczony był szpalerem drzew i
kutym metalowym ogrodzeniem. Na kunickim cmentarzu pochowano
również jednego z miejscowych proboszczów. Grób ks.
proboszcza Michała Haszczaka (1899-1951) znajduje się przy
murach kościelnego prezbiterium. Płytę upamiętniającą
nieżyjącego ks. Stanisława Strzałkowskiego, sprawującego
funkcję proboszcza w Kunicach w latach 1981-1992,
umieszczono w k
ruchcie kościoła. Jest to po części płyta
dziękczynna za dokonania księdza Strzałkowskiego w czasie
jego ponad dziesięcioletniego gospodarowania w parafii w
Kunicach.
Fragmenty monografii autorstwa Anny Kubiak, pt.: "Kościół
rzymsko-katolicki pw. Matki Bożej Szkaplerznej w Żarach -
Kunicach", wydanej przez Kunickie Stowarzyszenie
Inicjatyw Pozarządowych w 2005 roku.
|